De (zen?) tekeningen van Sam Drukker

juni 26, 2012 in Blog bericht

Foto van Edo Kuipers uit BK-informatiekrant. De bedrukte achterzijde van de tekening is helaas ook te zien.
sam drukker
Weinig aandacht heb ik de laatste tijd voor de BK-informatiekrant. Het tijdschrift voor beeldende kunstenaars blijft vaak in plastic in een hoekje van mijn atelier liggen tot ik het weggooi. Ik heb de krant daarom maar opgezegd per 2013. Tot die tijd ontvang ik zo nu en dan nog een exemplaar. De laatste uitgave (juni 2012), bleef mijn aandacht trekken vanaf de grond. Iets van binnen zei me dat er voor mij iets interessants in zou staan deze keer. Toen ik op bladzijde 15 de tekeningen van Sam Drukker zag, wist ik dat het daar om ging. Het leken haast zen tekeningen.
Natuurlijk kun je niet aan de buitenkant bepalen of iets een zen tekening is of niet. Dat mag de tekenaar zelf bepalen. Een zen tekening hoeft niet zwart-wit te zijn en niet elke zwart-witte tekening is een zen tekening. Toch kun je naar mijn mening in zwart wit – licht en donker- de essentie (ziel) het beste weergeven. Meer is in ieder geval niet nodig, soms gewenst.

 

Op de website zen.nl zag ik vandaag staan: ‘zen betekent letterlijk concentratie’. Vanuit dit perspectief maakt Sam Drukker zeker zen tekeningen. Hij schrijft zelf in zijn column over de tekeningen: ‘Concentratie is eigenlijk het toverwoord’ en ‘Door met zo’n meedogenloos materiaal (in dit geval inkt en een luciferhoutje) te werken is concentratie de enige optie om tot kwaliteit te komen.’ Verder benadrukt Drukker in zijn verhaal dat de omstandigheden voor het tekenen goed moeten zijn. ‘Ga vooral niet werken als je te snel afgeleid wordt’, schrijft hij. Voor zen tekenen geldt precies hetzelfde. Kortom, bewust of onbewust is Sam Drukker aan het werk als zen tekenaar en dat zie je terug in de tekeningen. Zijn aanpak is precies omgekeerd aan dat van de opbouw in het zen tekenboek. Hij begint met de donkere tonen en eindigt met zachtere en fijnere lijnen. Dat is noodzaak voor hem, want wanneer je werkt met een lucifer vol inkt, moet je de zwarte overvloed eerst kwijt zien te raken. Hiervoor heb je absoluut tekenervaring nodig. Het betekent dat je vooraf al moet kunnen bepalen wat je neer zal zetten op papier. Er is een plan van aanpak nodig. Kun je dit nog niet, dan is zen tekenen de ideale oefening om het te leren. Door het te doen en te ervaren ontstaat de vaardigheid vanzelf. Zen tekenen zorgt er in eerste instantie voor dat je het resultaat los laat en open staat om te leren.

 

Het loslaten van het resultaat is naar mijn idee voor veel kunstenaars lastig. Je hebt nu eenmaal met jezelf of een ander afgesproken dat je iets van kwaliteit zult afleveren. Het is de innerlijke strijd van de kunstenaar om deze druk niet toe te laten tijdens het tekenen zelf. Zo zegt Drukker ook zelf in zijn column: ‘Tekenplezier wint altijd, dan wordt de tekening altijd goed.’ Het is misschien de innerlijke strijd die ervoor zorgt dat Drukker het tekenen soms ‘doodvermoeiend’ vind. Als ik het voor mijzelf bekijk, dan is het vooral mijn eigen controledrang die bergen energie vreet. Gewoon loslaten, waarom is dat soms zo lastig? Het loslaten van het ego wordt niet voor niets vergeleken met het temmen van een os…

 

Grappig is het dat Drukker David Hockney noemt in zijn column. De documentaire over Hockney die hij beschrijft heb ik ook gezien. Sterker nog, ik had een aantal van zijn quotes willen gebruiken voor het zen tekenboek. Hockney omschrijft in de documentaire namelijk een verschil tussen de westerse en oosterse manier van tekenen en schilderen. Dit heeft volgens hem te maken met de beweging van het oog. In het westen heeft men meer de neiging om het beeld te willen ‘fixeren’ door het oog stil te zetten. Dit is in feite een illusie stelt Hockney, want het oog beweegt altijd. Dit past precies bij zen tekenen. Hier leer je ook om de beweging van de ogen te volgen (net zoals mijn oog steeds op de BK krant viel). Verder vertelt Hockney dat de Chinezen drie elementen noemen die je nodig hebt om te kunnen schilderen: ‘de hand, het oog en het hart.’ Dit is precies hetzelfde als de bschrijving van de oog-hart-hand reflex die Frederick Franck, grondlegger van het Zen tekenen, heeft gegeven.
Nu blijkt dat de documentaire over Hockney op 12 juni is herhaald. Je kunt het hier terugkijken via uitzendinggemist.

 

De tekeningen van Drukker zullen te zien zijn in het boek ‘East Bergholt’ van Marcel Moring, dat gepubliceerd wordt dit najaar. Volgens Drukker een prachtig boek, dat onder andere gaat over hoofse en spirituele tegenstelling. Dat sluit dus ook mooi aan bij de strijd tussen ratio en gevoel, de linker en de rechterhersenhelft en de verschillen tussen oost en west die in het zen tekenboek omschreven worden.
Of Drukker zichzelf nu ziet als zen tekenaar of niet is in feite niet belangrijk. Dat je als tekenaar begrijpt hoe het werkt des te meer. Zo wordt het tekenen makkelijker en vooral leuker en plezierier. Het kan een uitgangspunt worden voor alles wat je doet: wanneer je vertrouwt op een goede afloop en je hebt plezier in het proces komt het altijd goed!